Hoe heet de judomat? Uitleg over de tatami en judomatten

De judomat heet een tatami, al wordt in het Nederlands ook gewoon judomat gezegd. Voor trainers en clubverantwoordelijken telt vooral wat achter die Japanse naam schuilt: de herkomst, de gangbare maten, de opbouw van een moderne mat en de normen en plaatsingsregels die bij de inrichting van een dojo meespelen.

Hoe heet de judomat en wat betekent de Japanse tatami?

De naam klinkt eenvoudig, maar hij draagt een geschiedenis mee. Wie de term begrijpt, ziet ook sneller waarom twee matten met dezelfde benaming op het terrein heel anders kunnen presteren.

De naam van de judomat en de Japanse tatami

De mat waarop judo wordt beoefend, heet een tatami. In Vlaanderen en Nederland is ook de benaming judomat gangbaar. Beide woorden duiden hetzelfde voorwerp aan, met een paar nuances:

• Japanse schrijfwijze: tatami wordt geschreven als 畳.
• Herkomst: het woord hangt samen met tatamu (畳む), dat onder meer 'opvouwen' betekent.
• Geen productspecificatie: de naam zegt niet voor welke vorm van judo een mat geschikt is.

Dat laatste punt heeft gevolgen bij de aankoop. Een mat die als tatami wordt verkocht, moet nog altijd op haar technische kenmerken worden beoordeeld. Sportibel bundelt die kenmerken per uitvoering in het assortiment tatami's en judomatten voor judo en andere vechtsporten.

Van traditionele tatami als vloermat tot sportmat

Een traditionele tatami was in Japan een vloermat van rijststro, waarop gezeten, geslapen en aan meditatie gedaan werd. Het stro is ademend en blijft daardoor aangenaam onder blote voeten. Een moderne judomat is daarentegen een technische sportmat, die geen rijststro hoeft te bevatten.

Het verleden blijft toch zichtbaar. Bij sommige matten herinnert het reliëf van de synthetische bovenlaag nog aan het gevlochten stro.

Tatami voor yoga, meditatie of als vloermatras: een ander product

Dat verschil verklaart ook waarom de zoekterm Japanse tatami uiteenlopende producten oplevert: een vloermat voor yoga, een opvouwbare vloermatras om op te slapen of een dikke tatami als logeerbed. Zo'n vloermatras is gemaakt voor comfort in rust, niet voor de klap van een worp.

Bij yoga volstaat een ondergrond die zacht aanvoelt en niet wegglijdt. Bij een judomat is valbreken daarentegen het belangrijkste aandachtspunt, en daar beantwoordt een woonmat niet noodzakelijk aan.

Wat is de maat van een judomat? De verschillende maten per element

Losse judomatten bestaan in verschillende maten, met elementen van ongeveer 1 × 1 m en 2 × 1 m. Die maat geldt voor één element: het volledige judovlak ontstaat pas door vele elementen tegen elkaar te leggen.

Voor internationale wedstrijden ligt de lat vast. Volgens de IJF Sport and Organisation Rules van 24 juli 2026 meet een tatami voor IJF-evenementen 1 × 2 m, met een dikte van 5 cm.

De moderne judomat als technische vloermat: materialen en uitvoeringen

Onder de vinylhuid van een judomat zitten verschillende lagen, en elke laag heeft een eigen taak. Eenmaal die opbouw duidelijk is, wordt ook de keuze tussen losse matten, puzzelmatten en rollen overzichtelijker.

Kern, bekleding en antislip onderzijde

De judomatten die Sportibel beschrijft, hebben een schuimkern van 100% geagglomereerd schuim: samengeperste schuimvlokken die samen één stevig blok vormen. Rond die kern varieert de afwerking:

• Bovenkant: gelamineerd vinyl met rijststroreliëf, of katoen als alternatief.
• Onderkant: onbedekt of voorzien van een antisliplaag van polypropyleen.
• Stabiliteit: volgens Sportibel beperkt de antisliponderzijde het verschuiven tijdens intensieve trainingen.

Die onderzijde verdient aandacht in een zaal waar hard en vaak getraind wordt. Een mat die niet verschuift, houdt het vlak gesloten, ook na een reeks zware valpartijen.

Ook de bovenlaag heeft een functie. Volgens Sportibel maakt een vinylafwerking het onderhoud eenvoudig, ondersteunt ze de hygiëne en biedt ze betrouwbare grip. Vinyl bestaat met een rijststroreliëf en ook in een gladde uitvoering.

Losse matten, puzzelmatten en rollen als vloermat voor de dojo

Naast losse matdelen biedt Sportibel opvouwbare judomatten aan, desgewenst met een transportwagen. Zulke vouwmatten passen bij voorkeur wanneer de mat op wisselende locaties wordt gelegd. Bij puzzelmatten maakt de verbinding een zaal flexibel in te richten, zonder dat ze op zich de geschiktheid voor judo bewijst.

De Judo Puzzle Mat HD meet dan weer 100 × 100 cm en is 4 cm dik. Puzzelmatten van 2 en 4 cm hebben volgens Sportibel dezelfde hardheid, maar een dikke puzzelmat van 4 cm verdeelt de krachten bij een val veel beter. Daarom noemt Sportibel deze dikte geschikter voor vechtsporten waarbij regelmatig wordt gevallen, zoals judo, Braziliaans jiu-jitsu en MMA.

De kern bestaat uit EVA-schuim met een densiteit van 110–125 kg/m³, met een HIC van 140 cm en een gewicht van ongeveer 2,1 kg per mat. De mat is omkeerbaar, heeft twee antislipzijden met rijststroafwerking en klikt in elkaar met het LINKAMAT-systeem, met vier randstukken bij de levering. Ze is vuurvast, voldoet aan UNI EN 1177 en bestaat in rood/blauw, geel/blauw, rood/groen en grijs/zwart, zoals de productfiche van een puzzelmat voor judo per kleurcombinatie weergeeft.

Een derde formule is de oprolbare tatami-mat. De oprolbare Tatami RollOut Mats EasyConnect zijn verkrijgbaar in lengtes van 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16 en 18 m. De competitie-uitvoering heeft een densiteit van 55 kg/m³. Op aanvraag zijn ook 40 kg/m³ en een breedte van 200 cm mogelijk, naast diktes van 25, 30, 35, 40 en 50 mm.

Uitvoeringen van de judomat volgens trainingsgebruik

Voor een vaste dojo, de oefenzaal van een club, biedt Sportibel drie judomatten van 2 × 1 m aan. Ze verschillen vooral in dichtheid:

De Performant is een minder harde mat, met een kern van 100% geagglomereerd PU-schuim van 200 kg/m³, die Sportibel ideaal noemt voor trainingen van jongeren. Ze heeft een vinyldoek met rijststrotekening, gelaste hoeken, een onderzijde van wafelrubber en conformiteit met FFJDA, EN 12503-3 voor de afmetingen en EN 12503-4, zoals de productfiche van een judomat voor jeugdtrainingen verder detailleert. Ze bestaat in olijfgroen, appelgroen, rood, blauw, grijs, geel, zwart en oranje.

De middelste uitvoering toont hoe de afwerking is opgebouwd. Bij de judomat Standard van 230 kg/m³ zijn boven- en zijkanten volledig met vinyl verlijmd en de hoeken gelast. De randen zijn extra verstevigd, en de onderzijde bestaat uit antislipwafelrubber.

De diktes lopen voor beide matten van 3 tot 6 cm. De juiste keuze hangt af van de gebruikersgroep en het type training: dikte en densiteit worden samen afgestemd, want een hoge densiteit alleen bewijst nog geen veiligheid.

Waarop letten trainers en clubs bij judomatten?

Een goede mat beschermt bij een val, blijft stabiel liggen en past bij het niveau van wie erop traint. Normen, demping, de eerste les en de plaatsing van de vloer bepalen samen of dat lukt.

Normen, demping en grip

Volgens het Belgische Bureau voor Normalisatie is NBN EN 12503-3:2001 een actieve norm voor judomatten in scholen, trainingen en competitie. Deze Europese norm voor sportmatten toetst onder meer:

• Schokabsorptie en stijfheid: hoe de mat een val opvangt en hoe stevig ze blijft.
• Antislip en oppervlaktewrijving: houvast onderaan en wrijving bovenaan.
• Afmetingen: de maatvoering en toleranties van de matdelen, opgenomen in een informatieve bijlage.

Conformiteit met die norm is evenwel geen goedkeuring door de Internationale Judo Federatie: een IJF-goedkeuring geldt voor één specifiek product en zijn goedgekeurde kenmerken, en niet alle judomatten die Sportibel beschrijft, zijn zo goedgekeurd. De IJF-regels van 24 juli 2026 vragen geperst schuim dat stevig aanvoelt onder de voeten en toch schokken bij het valbreken absorbeert. Het oppervlak mag niet te glad en niet overdreven ruw zijn.

Een mat voor de eerste judoles

Beginnende judoka's leren eerst vallen en pas daarna worpen. Ze oefenen onder meer voorwaarts, zijwaarts en achterwaarts rollen of afslaan. Voor die oefeningen is de hardheid van een doorsnee judomat soms te groot, waarschuwt Judo Vlaanderen. De federatie noemt daarom bijkomende zachtere turnmatten van 4 à 5 cm dik, ongeveer 1 m breed en 1,70 tot 2 m lang.

Voor een initiatieles in een sportzaal rekent Judo Vlaanderen op één turnmat per deelnemer. Voorzie ook voldoende ruimte om de matten geschrankt te leggen, en minstens één grote valmat van ongeveer 30 cm dik.

Een stabiele en beschermde mattenvloer

Het verschil zit hem in de taakverdeling: de bovenzijde geeft grip zonder het draaien te belemmeren, de onderzijde houdt de mat op haar plaats. De matdelen liggen vlak en sluiten zonder openingen aan. Zo ontstaan geen kieren waarin vingers of tenen bekneld raken, een bron van blessures.

Ook de ondergrond telt mee. Voor IJF-evenementen ligt de tatami op een veerkrachtige vloer op grondniveau; op beton vragen de IJF-regels een veerkrachtige tussenlaag of een vergelijkbare oplossing. Een mat van 5 cm op een veerkrachtige ondervloer vormt immers een andere vloeropbouw dan dezelfde mat rechtstreeks op beton.

Volgens de IJF-schoolrichtlijnen worden obstakels binnen 1 m van de mat beschermd tot 1,5 m boven de vloer. Fabrikanten bevelen muurbescherming aan zodra de mat op minder dan 2 m van een wand eindigt, zonder wettelijke minimumafstand.