Verschil judomatten en tatami: dikte, hardheid en gebruik

Het verschil tussen judomatten en een tatami zit minder in de naam dan in wat de mat moet doen. Hieronder komen de benaming, de opbouw, de dikte, de hardheid en de normen aan bod. Tot slot volgt per gebruik een keuze: school, club of wedstrijd.

Is er een verschil tussen een judomat en tatami?

De twee woorden overlappen sterk, maar ze dekken niet altijd dezelfde lading. Op het terrein telt vooral wat een mat bij worpen en vallen doet, en minder hoe ze heet.

Twee namen, niet altijd dezelfde toepassing

In de judopraktijk zijn 'judomat' en 'tatami' doorgaans twee namen voor dezelfde mat: de ondergrond waarop judo wordt beoefend. Tatami is wel de bredere term. Ook matten voor karate, taekwondo en jiu-jitsu dragen die naam.

Een tatami voor judo moet daarom meer kunnen dan de naam belooft. Het woord alleen zegt niets over de geschiktheid voor judo met worpen: controleer telkens voor welke belasting de mat is ontworpen.

Wat vraagt judo van een mat?

Bij worpen en valtechnieken moet een judomat de impact dempen. Tegelijk vraagt grondwerk en staand werk een stabiel oppervlak. Een algemene vechtsportmat of karatepuzzelmat is niet automatisch op die belasting berekend. Sportibel biedt matten aan voor judo, karate, taekwondo en jiu-jitsu.

Hoe is een moderne tatami opgebouwd?

De oorspronkelijke Japanse tatami bestond uit rijststro. Een moderne judotatami verschilt daar technisch van: een schuimkern zorgt voor de demping, een synthetische bekleding voor het oppervlak. Een klassieke judomat combineert bijvoorbeeld een PU-schuimkern met vinyl. Als alternatief voor die vinylbekleding biedt Sportibel ook katoen aan.

Op de bovenzijde geeft een rijststroprofiel grip tijdens het bewegen. De onderzijde heeft een andere taak: een eventuele antislip-laag helpt voorkomen dat de mat verschuift. Beide opbouwvarianten zijn terug te vinden in het assortiment tatami's en judomatten, van traditionele matten tot puzzel- en rolmatten.

Welke dikte past bij welk gebruik?

Dikte is het eerste getal dat opvalt op een productfiche. Toch is het slechts één factor: de juiste keuze hangt af van de trainingsvorm, de intensiteit en de ondervloer.

Traditionele matten en puzzelmatten

Sportibel biedt traditionele judomatten aan met een dikte van 3 tot 6 cm. Bij puzzelmatten ligt de keuze binnen een vaste reeks, en daar maakt een centimeter een merkbaar verschil. Zo geeft een puzzelmat van 30 mm een ander gevoel dan dezelfde uitvoering van 50 mm.

• Puzzelmat van 30 mm: relatief stevig, vooral geschikt wanneer staande technieken en grondwerk de nadruk krijgen.
• Puzzelmat van 40 mm: meer demping dan 30 mm en veelzijdig inzetbaar voor vechtsporttraining.
• Puzzelmat van 50 mm: de meeste schokabsorptie binnen de reeks, relevant bij regelmatig val- en werpwerk.
• Traditionele judomat: af te stemmen op trainingsvorm en intensiteit.

De ondervloer telt mee

Een dikkere mat is niet automatisch veiliger. Hoe ze bij een val reageert, hangt ook af van terugvering, stijfheid en de volledige vloeropbouw onder de mat.

Ligt de vloer op een harde ondergrond, dan kan een ondertapijt onder de judomatten extra demping, isolatie en stabiliteit geven.

Afzonderlijke mattypes voor andere opstellingen

Voor herhaalde valtraining bestaat een aparte nage-komi-valmat van 8 cm dik en 80 kg/m³. Die mat vult een oefenmoment aan, maar vervangt de gewone judovloer niet.

Puzzelmatten bieden dan weer flexibiliteit in de opstelling. Dankzij de puzzelverbindingen vormen meerdere matten samen een trainingsvloer op maat van de beschikbare ruimte. Afwerkranden maken de buitenzijde recht.

Rolmatten volgen een andere logica: ze zijn 1,50 tot 1,80 m breed. Afzonderlijke rollen kunnen met tape of klittenband worden verbonden en na gebruik weer worden opgerold.

Hoe beoordeelt u hardheid en demping?

Naast de dikte vermelden fabrikanten bijna altijd een dichtheid. Dat getal is nuttig, maar het verdient een correcte lezing voordat het als maatstaf voor hardheid dient.

Wat zegt schuimdichtheid?

Schuimdichtheid wordt uitgedrukt in kg/m³. Ze beschrijft de massa van het schuim per volume, geen genormaliseerde hardheidswaarde. Als schaal om de hardheid of veiligheid van verschillende matten te vergelijken, schiet ze op zichzelf tekort.

• Schuimsoort: bepaalt mee hoe de kern indrukt en terugveert.
• Constructie: de opbouw van kern en lagen stuurt het gedrag onder belasting.
• Dikte: beïnvloedt hoeveel ruimte er is om een impact op te vangen.
• Bekleding: verandert mee hoe het oppervlak aanvoelt en reageert.

Die vier factoren werken samen. Een hogere dichtheid betekent daarom niet automatisch een veiligere mat: het verschil zit hem in de combinatie.

Welke eigenschappen voelt u tijdens het trainen?

Bij elk vloercontact vangt de schuimkern de impact op. De bovenzijde zorgt ondertussen voor grip bij verplaatsingen, waardoor draaien en stappen gecontroleerd blijven.

Die balans moet over de hele vloer gelijk zijn. Plaatselijke hardheidsverschillen of overdreven veerkracht kunnen ongemak of blessures veroorzaken.

Wat bewijzen normen en IJF-goedkeuring?

Volgens het NBN is NBN EN 12503-3:2001 een actieve Belgische norm voor judomatten voor school-, trainings- en wedstrijdgebruik. Ze behandelt onder meer schokabsorptie, stijfheid en wrijving. Conformiteit met die norm staat echter los van goedkeuring door de Internationale Judo Federatie: de IJF-regeling van juni 2022 voegt eigen criteria en controles toe en noemt voor goedgekeurde tatami's diktes van 50 of 60 mm.

Die regeling legt meetbare grenzen op. Voor de vier impacttesten gelden maximale piekvertragingen van 30 en 60 g met de kleinere indenter. Met de grotere indenter liggen die grenzen op 40 en 65 g, telkens bij valhoogtes van 20 en 60 cm. Statische stijfheid mag maximaal 9 mm bedragen, en de bovenzijde vraagt een wrijvingscoëfficiënt van minimaal 1,0; de onderzijde wordt afzonderlijk op antislip getest.

Welke mat past bij school, club of wedstrijd?

Met benaming, dikte en hardheid op een rij volgt de praktische vraag: wie traint er, en hoe intensief? Elke gebruikersgroep legt een ander accent.

Voor scholen en beginnende judoka's

Judo Vlaanderen waarschuwt dat een doorsnee judomat voor beginners soms te hard is. Zachtere aanvullende turnmatten kunnen dan geschikter zijn. Voor initiatielessen in een gewone sportzaal geeft de federatie deze richtwaarden:

• Dikte van de turnmatten: 4 à 5 cm.
• Breedte: ongeveer 1 m.
• Lengte: 1,70 tot 2 m.
• Omgeving: obstakels binnen 1 m van de tatami beschermen tot 1,5 m hoogte, volgens de IJF-schoolrichtlijnen.

Diezelfde IJF-schoolrichtlijnen vragen ook bescherming van ramen en spiegels binnen die afstand van 1 m. In een schoolzaal bepaalt de omgeving mee de veiligheid van de les.

Voor jeugdgroepen en beginners adviseert Sportibel een zachtere mat van circa 200 kg/m³. De judomat Performant voor jongeren en scholen meet 2 × 1 m.

Voor de dagelijkse clubtraining

Voor reguliere clubtraining beschrijft Sportibel de judomat 'standard' van 230 kg/m³ als geschikte keuze. Ook die mat meet 2 × 1 m. In de praktijk vallen vooral de constructiekenmerken op:

• Bovenzijde en zijkanten: over de volledige oppervlakte verlijmd met vinyldoek.
• Onderzijde: een antisliplaag van wafelrubber.
• Hoeken: gelast.
• Randen: rondom extra verstevigd.

Eenmaal gelegd, vraagt een vloer uit losse matten regelmatig controle. Openstaande voegen, ongelijke niveaus, beschadigde randen en verschuivende delen verstoren het vlakke, stabiele oppervlak van de dojo.

Voor wedstrijden en intensief gebruik

Voor snelle, intensieve fasen biedt Sportibel de judomat 'Competitie' van 260 kg/m³ aan, eveneens 2 × 1 m. Sportibel vermeldt gebruik van die mat tijdens grote internationale toernooien. Voor officiële competitie geldt bovendien een strikter kader: IJF-goedkeuring betreft een omschreven productvariant met specifieke afmetingen, schuimeigenschappen, toplaag en eventuele antislipbasis.

De IJF-regeling van juni 2022 noemt een lengte van 1 of 2 m en een breedte van 1 m. Belgische documenten voor de betrokken judokampioenschappen vermelden kampoppervlakken van minimaal 7 × 7 m, of met zijden van 7, 8 of 10 m. Daarrond geldt minimaal 3 m veiligheidszone, wat geen algemene eis is voor iedere schooldojo.